Litva alifbosi va talaffuzi
Yangilangan: 2026-10-25
Litva alifbosida 32 ta harf bor. U lotin yozuviga asoslangan va unga "qushcha" belgili (č, š, ž), dumchali (ą, ę, į, ų), nuqtali (ė) va ustiga chiziqli (ū) harflar qo'shilgan. q, w va x harflari alifboda yo'q, ular faqat chet el ismlarida uchraydi. Yaxshi xabar: litva tilida so'zlar deyarli qanday yozilsa, shunday o'qiladi.
Barcha 32 harf
| Harf | Qanday o'qiladi | Misol |
|---|---|---|
| A a | "a", qisqa yoki cho'ziq | arbata — choy |
| Ą ą | cho'ziq "a" | sąskaita — hisob |
| B b | "b" | bilietas — chipta |
| C c | "ts", bitta tovush | cukrus — shakar |
| Č č | o'zbekcha "ch" | čia — bu yerda |
| D d | "d" | duona — non |
| E e | ochiq "e", o'zbekcha "e" dan kengroq, "a" ga yaqin | ežeras — ko'l |
| Ę ę | cho'ziq ochiq "e" | švęsti — nishonlamoq |
| Ė ė | cho'ziq yopiq "e", "e" bilan "i" oralig'idagi tovush | gėlė — gul |
| F f | "f", o'zlashma so'zlarda | filmas — film |
| G g | "g", o'zbekcha "gul" so'zidagi kabi | gatvė — ko'cha |
| H h | jarangli, yumshoq "h"; o'zlashma so'zlarda | himnas — madhiya |
| I i | qisqa "i" | ligoninė — kasalxona |
| Į į | cho'ziq "i" | įdomus — qiziqarli |
| Y y | cho'ziq "i", į bilan bir xil | rytas — tong |
| J j | o'zbekcha "y", "yo'l" so'zidagi kabi | jūs — siz |
| K k | "k" ("q" emas) | kaina — narx |
| L l | qattiq "l"; e, ė, i, y oldida yumshoq | laikas — vaqt |
| M m | "m" | mėsa — go'sht |
| N n | "n" | naktis — tun |
| O o | o'zbekcha "o'" ga yaqin (o'zbekcha "o" emas), odatda cho'ziq | oras — havo |
| P p | "p" | pienas — sut |
| R r | titroq "r", o'zbekcha "r" kabi | ranka — qo'l |
| S s | "s" | sūris — pishloq |
| Š š | o'zbekcha "sh" | šalis — mamlakat |
| T t | "t" | taip — ha |
| U u | qisqa "u" | upė — daryo |
| Ų ų | cho'ziq "u" | mūsų — bizning |
| Ū ū | cho'ziq "u", ų bilan bir xil | jūra — dengiz |
| V v | "v" | vanduo — suv |
| Z z | "z" | Prancūzija — Fransiya |
| Ž ž | "jurnal" so'zidagi "j" | žiema — qish |
Jadvaldagi tovushlar taxminiy: aniq talaffuzni bir marta eshitib ko'rgan ma'qul.
Maxsus harflar
- č, š, ž — "ch", "sh" va "jurnal" so'zidagi "j". Harf ustidagi "qushcha" shivirlovchi tovushni bildiradi. O'zbek lotin yozuvida bu tovushlar ikki harf bilan yoziladi, litva tilida esa bitta harf bilan: ačiū — rahmat, šalis — mamlakat, žiema — qish.
- ą, ę, į, ų — dumchali harflar, litvacha "burun harflari" (nosinės). Qadimda ular burun orqali aytiladigan unlilarni bildirgan, hozir esa oddiy cho'ziq "a", "e", "i", "u" deb o'qiladi. Ular ko'pincha so'z oxirida keladi: rytą — ertalab, naktį — kechasi. Yozganda ularni tashlab ketib bo'lmaydi, chunki kelishik shularga bog'liq.
- ė va e bir xil emas. E ochiq, "a" ga yaqin; ė yopiq va cho'ziq, "i" ga yaqinroq.
- y va i — ikkalasi ham "i", lekin y cho'ziq, i esa qisqa. Y litva tilida doim unli, o'zbekcha "y" kabi undosh emas.
- ū va u — cho'ziq va qisqa "u".
- j doim o'zbekcha "y" deb o'qiladi, hech qachon o'zbekcha "j" emas.
Harf birikmalari
| Birikma | Qanday o'qiladi | Misol |
|---|---|---|
| ch | o'zbekcha "x" | choras — xor |
| dz | "dz", bitta tovush | Dzūkija — Litva janubidagi viloyat |
| dž | o'zbekcha "jon" so'zidagi "j", bitta tovush | džiaugsmas — quvonch |
| ie | "ie" bir bo'g'inda | pienas — sut |
| uo | "uo" bir bo'g'inda | duona — non |
| ai | "ay", "say" so'zidagi kabi | laikas — vaqt |
| ei | "ey" | eiti — bormoq |
| au | "au" bir bo'g'inda | draugas — do'st |
| ui | "uy", o'zbekcha "uy" so'zidagi kabi | muilas — sovun |
Yumshoq undoshlar va "ortiqcha" i
e, ę, ė, i, į, y oldida undoshlar yumshab aytiladi: til "y" tovushidagi kabi ko'tariladi. Agar yumshoq undosh a, o yoki u oldida kelsa, undan keyin i yoziladi, lekin bu i alohida o'qilmaydi: čia — yumshoq "ch" bilan "cha", ačiū — taxminan "achyu", šiandien — bugun. Bu i alohida tovushni emas, yumshoqlikni bildiradi.
Urg'u: nega uni eshitish kerak
Litva tilida urg'u erkin va harakatchan. U istalgan bo'g'inga tushishi va bir so'zning turli shakllarida boshqa bo'g'inga ko'chishi mumkin. Oddiy matnlarda urg'u belgilanmaydi, shuning uchun uni so'zning yozilishidan bilib bo'lmaydi.
Lug'at va darsliklarda urg'u uchta belgi bilan ko'rsatiladi: `, ´ va ~. Oxirgi ikkitasi cho'ziq bo'g'inning ohangini ham bildiradi: ovoz pasayadi yoki ko'tariladi. Boshida qaysi bo'g'in urg'uli ekanini bilish kifoya, buning uchun esa so'zni eshitish kerak.
Qanday o'rganish kerak
Alifboni bir kechada o'rganib olsa bo'ladi, talaffuz va urg'u esa faqat quloq orqali, so'zma-so'z keladi. LitCards ilovasida 2500 dan ortiq so'zning har biri urg'u belgisi va ovozi bilan berilgan. Xushmuomala so'zlar, salomlashish va 83 ta asosiy so'zdan boshlang.